متن کامل سخنرانی امروز جلالتماب رییس اجراییه کشور در کنفرانس "آینده حقوق بشر در افغانستان"

الحمدلله وحده والصلات و السلام علی من لا نبیّ بعده. اما بعد اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمان الرحیم. ان الله و ملایکته یصلّون علی النبی یا ایهالذین آمنوا صلّو علیه و سلّمو تسلیما.
خواهر محترم داکتر صاحب سیما سمر رییس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، برادر عزیز وزیر صاحب خارجه آقای صلّاح الدین ربّانی،حُضّار گرامی، نمایندگان سیاسی کشورهای خارجی، شخصیت های ملی افغانستان، نمایندگان جامعۀ مدنی، فعالین حقوق بشر، اعضای کوردیپلماتیک السلام علیکم ور حمت الله و برکاته.
در این پودیم چیزی که بیشتر مراعات شده حقوق رسان ها است و چیزی که ضایع نشده اما متأثر شده حقوق کسی است که سخنرانی می کند.
من شروع می کنم از آیات مبارکه ای که پیشتر قاری صاحب حیدری تلاوت کردند و خدوند پاک در این آیات به خلقت بشر اشاره می کند و انتشار بشر را در روی زمین و اینکه زوج است، زن و مرد است. من فقط مضمون آیت را می گویم خدمت شما و از محبت و مودّت و رحمت و مهربانی یاد می کند و از اختلاف زبان ها ، یا تفاوت زبان ها و رنگ ها میان آحاد بشر و همۀ اینها را نشانه های خلقت خداوندی می داند. بسیار ارتباط دارد به موضوع کانفرانس امروزی ما. بنابرین من از اینجا آغاز می کنم که حقوق بشر در خصلت بشر ، در نهاد بشر و در خلقت بشر جزء تکوین بشری است. همینطور خلق شده ایم. در ارزش های والای دینی ما ، در تجربه بشری و انسانی، انسان ها مراحل مختلفی را طی کردند و امروز چون در افغانستان صحبت می کنیم و در کشوری که سال ها از جنگ ، از آوارگی، از بیجا شدن ، از تلفات جانی ، از محرومیت ، از ظلم ، از بی عدالتی، از مهاجرت اجباری، از شکنجه، از خشونت ، از همۀ این ها سال های سال رنج برده پس برای مردم افغانستان اگر یک تجربه داریم که او را تعمیم بدهیم ، آن همین خواهد بود که این از یک طرف جزء آموزه های دینی ما است، از یک طرف یک تجربۀ والای بشری است و یک چیز و یک محصول وارداتی نیست که از دنیای دیگری می آید و بالای ملت ها تحمیل می شود و فرهنگ زدایی می شود بلکه یک چیزی است که امروز بشر به این نتیجه رسیده که بدون پرداخت به آن، جنبه های زندگی انسانی ترقی تعالی صلح امنیت ، هیچ کدامش متصور نخواهد بود. از این لحاظ در حالی که سیزده ، چهارده سال گذشته ما شاهد دستاورد ها بودیم خوب است که عمق مشکلاتی را هم که داریم ، همیشه خود را یاد آوری کنیم و متوجه باشیم که چه مشکلاتی در اجتماع خود داریم.
از نقش کمیسیون حقوق بشر افغانستان، از نقش فعالین جامعۀ مدنی ، از نقش علمای کرام ، از نقش شهروندان ما ، از نقش رسانه ها ، از همه که در این عرصه ایستاد شدند قیام کردند و حرکت کردند و جامعه را و طرز تفکر را در جامعه ذهنیت را در جامعه تغییر دادند از سیاسیونی که در این راستا نه به خاطر شعار بلکه به خاطر باور به یک اصل بشری به عدالت به حق بشر به حق زن به حق مرد و به حقوق همه، در رابطه به اینکه پیشتر داکتر صاحب گفتند که جنگ یک مساله مردانه است من با چند دلیل از حقوق مرد ها دفاع می کنم.
در این جامعه و در این اجتماع چند درسی ما داریم البته بعد تر .
اگر از مساله حقوق بشر استفاده سلیقوی شده نتیجه نداده.
اگر از مساله حقوق بشر استفاده سیاسی شده نتیجه نداده.
اگر این توجیه شده برعلیه یک قشر در جامعه ، این نتیجه نداده.
اگر از مساله حقوق بشر در دفاع از کرامت انسانی ، از شرافت از عزت بشر ، از حقی که خدا برایش داده و در نهاد بشر نهفته است کار شده مردم استقبال کرده.
در افغانستان ریشه های مشکلات را هم می دانیم. آنانی که در این کشور زندگی کردند و از تاریخ خود آگاه هستند از فرهنگ خود خبر دارند می دانند که چه مشکلاتی در این جامعه وجود داشت. اما نمیشود مزایایی را هم که در این جامعه بوده نادیده بگیریم.
وقتی افغانستان تحت اشغال شوروی قرار گرفت و دو میلیون نفر شهید شد، پنج میلیون نفر آواره شد. بیشتر از یک میلیون نفر معلول شد. وقتی که همه این جنایات در این کشور صورت گرفت وقتی که فضای دیگری در این کشور ایجاد شد. آن نظام و آن حکومت سرکوب شد. سقوط کرد. آن نظاام و آن حکومت رفت به گودال تاریخی که مردم افغانستان و مردم دنیا را وعده کرده بودند که اگر شما مقابله کردید با این افکار ، باز شما به گودال تاریخ سپرده می شوید، خود شان رفتند و در همان جای قرار گرفتند. ملت چه کرد؟ ملت به خاطر دو میلیون شهید خود انتقام گیری را شروع کرد؟ شروع کرد که قانون را به دست خود بگیرد و قتل کند و کُشتار کند و خونریزی را ادامه بدهد؟ نخیر. ملت با بزرگواری آمد گفت که در یک مرحلۀ دیگر آمدیم. عدالت می خواهیم. جنایت کار باید به جزای خود برسد. اما ما انتقام گیری نمی کنیم. وقتیکه دو میلیون نفر در یک کشور به شهادت می رسد در هر کوچه در هر خانه در هر دِهکده در هر محله باید که یک کسی از یک کسی انتقام بگیرد. این عزت یک ملت را نشان می دهد. بزرگواری یک ملت را نشان می دهد. اما در عین زمان اگر کسی بیاید و بیست سال و بیست و چند سال بعد از یک جنایتی که در افغانستان صورت گرفته، او بیاید جنایت خود را توجیه بکند ، او بیاید افتخار بکند به یک جنایت و فکر کند که در این جامعه جای دارد و جایگاه دارد و به مقام و کرسی می رسد خواب ببیند این را.
این بزرگواری ملت، حسّ عفو در ملت ، محبت ، درک مشکلات که ما با انقتام و انتقام گیری نمی رویم به دیگه جای، به معنای این نیست که به هر جنایتکار اجازه داده شود توهین کند به ارزش های ملت ، به آرمان های ملت ، به قیام های سرتاسری این ملت. این مساله مغالطه نشود باعث عفو و همدیگر پذیری و اینکه جامعه ما به چی ضرورت دارد؟ بسیار مساله مهم و اساسی است.
می آییم به اینکه آیا حکومت وحدت ملی افغانستان. ما در همینجا ، شاید در عین جایگاه، یا در جای داکتر صاحب یک وقتی آمدیم ، هشت ماه ، نُه ماه ، چندین ماه قبل و گفتیم که اگر ما به حکومت رسیدیم و اگر مردم سرِ ما اعتماد کرد و رای پاک خود را برای ما داد و ما آمدیم و مسوولیت خدمت به مردم را گرفتیم، مساله حقوق بشری را از مسائل اساسی، نه تنها به خاطر تعهدات بین المللی که آنهم جای خود را دارد و در جهانی که امروز زندگی می کنیم، احترام به تعهدات بین المللی مساله مهم و اساسی است، بلکه به خاطر تعهدی که با خدا ، با مردم ، با وجدان خود داریم به خاطر ندای وجدان مردم افغانستان ما مسائل حقوق بشر را در صدر و اولویت کار خود قرار می دهیم.
در شش ماه ، هفت ماهِ گذشته از عملکرد خود به حیث رییس حکومت راضی هستیم ؟ قطعاً نه. ما فرصت هایی را از دست دادیم در این زمینه. مواردی شده چشم پوشی هایی شده، اما این را به حیث یک شهروند این کشور و امروز به حیث رییس اجراییه این کشور که یک پُست خیالی نیست. یک پُست تشریفاتی نیست. یک تحفه ای از طرف یک شخص یا اشخاص نیست. یک وظیفه ای به نمایندگی از یک قشر و یک گروه نیست. بلکه به حیث یک پُستی که قبول شد حکومت وحدت ملی با تمام مسایلش با تمام جوانب و با تمام عرصه هایی که این حکومت در بر می گیرد که راه بهتر برای افغانستان در نتیجه همان انتخاباتی که صورت گرفت، حکومت وحدت ملی است و در حکومت وحدت ملی ما حرف خود را داریم. صدای خود را داریم. جای خود را داریم. جایگاه خود را داریم. از این جایگاه به خاطر عزت مردم افغانستان، به خاطر حق مردم افغانستان به خاطر کرامت مردم افغانستان و به خاطر تحقق آرمان های مردم افغانستان استفاده می کنیم.
هیچ مورد حق تلفی را در مورد یک شهروند خود که قبول نمی کنیم در مورد یک کتلۀ چند میلیونی ای که رای دادند و به انتخابات رفتند برای ما قابل تحمل نیست.
پس از اینجا با کمال اطمینان به کمیسیون حقوق بشر افغانستان ، به آقای " سلیل شتی" سکرتر جنرال سازمان عفو بین المللی و سازمان عفو بین المللی یک وقتی مغالطه می شود ، این سازمان یک سازمان مردمی است که بیشتر از هفت میلیون عضو دارد. کدام کمپنی بزرگ بین المللی این سازمان را تمویل نمی کند. بلکه مردم هستند در تمام گوشه های دنیا. در اطراف دنیا صدای وجدان بشری را بلند کردند و می آیند و از حقوق بشر و از حقوق ا نسان دفاع می کنند و در افغانستان هم راپور شان به نشر رسیده و من دو روز قبل ملاقات داشتم همراه این ها و راپور شان در مورد مدافعین حقوق زن است که چند نفر از این ها در افغانستان تلف شده. سروی ای که در اینجا صورت گرفته از طرف خود افغان ها ، حد اقل در پنجاه موردی که مدافعین حقوق زن به شهادت رسیده، یک موردش مورد تعقیب عدلی قرار گرفته. وقتی که من می گویم حرف های بزرگ هر قدر می زنیم، بزنیم. اما به واقعیت تلخ جامعه خود باید نگاه کنیم که ما چی کردیم؟ از پنجاه موردی که فعالان و مدافعین حقوق زن به شهادت رسیدند یک موردش ، مورد تعقیب عدلی قرار گرفته. اینجا است که من می گویم ، وظیفه خود را ما انجام ندادیم. اینجا است که می گویم مسوولیت ما به مراتب بزرگتر از چهار حرفی است که ما به خورد مردم می دهیم یا عکتی است که در یک جایی می کنیم.
با استفاده از همین تریبیون یکبار دیگه تکرار می کنم که تعهد ما تعهد صادقانه است. این تعهد در خون ما است. در رگ ما است. در عقیده ما است. در آرمان ما است و ما به این نتیجه رسیدیم که بدون تحقق حقوق بشری مردم افغانستان، بدون تأمین عدالت ، بدون از این افغانستان به صلح نمی رسد. صلح یک خواب خواهد بود که اگر ما فکر کنیم که اگر حقوق مردم یک قسمت از دستاوردها است از این می گذریم و حالا یک مجال سیاسی پیدا شده ما از این مجال سیاسی استفاده می کنیم و به صلح می رسیم، این یک خواب است. این یک خیال است. این را اول مردم افغانستان اجازه نمی دهد. اول مردم افغانستان دستاورد خود را به خون خود به دست آورده. این را کس برایش تحفه نداده. دستاورد مردم افغانستان ، دستاورد مبارزه و قهرمانی یک ملت است. زن مرد طفل پیر جوان همه در این سهیم هستند و این حق کسی نیست که از طرف کسی به کسی تحفه داده شود.
می خواهم این اطمیان را برای مردم افغانستان بدهم که هیچ معامله ای در مورد حقوق مردم افغانستان در هیچ جای ، در هیچ گوشه ای تحت هیچ فشار و تحت هیچ شرایط صورت نخواهد گرفت.
صلح را همانطوری که داکتر صاحب فرمودند آرزوی پاک همه مردم افغانستان است.. برای این خود را وقف می کنیم. برای این تلاش می کنیم. برای این کوشش می کنیم. اما در خواب نیستیم. در خیال نیستیم. در همینجا زندگی می کنیم و در همین محیط صلح می خواهیم. صلح عادلانه، صلح پایدار، صلح با عزت.
در دفاع از فعالین حقوق بشر، از نهاد هایی که فعالیت می کنند. از جامعه مدنی ، حمایت ما به خاطر اطمینان دادن و به خاطر تنها کسب کمک های بین المللی نیست. ما به خاطر این حمایت می کنیم که یک وظیفه شرافتمندانه را شما انجام می دهید. فعالین حقوق بشر، نهاد های مدنی، شما از یک ملت پر درد ، از یک ملت پر رنج صدای شان را بلند می کنید. از حق شان دفاع می کنید. شما حق دارید که ما از شما دفاع بکنیم و در حمایت تان قرار داشته باشیم.
حالا همین مساله ای که جنگ یک کار مردانه است. داعش همین معادله را به گونه ای تغییر داده. از گذشته را تا اینکه ما به دستاوردهای خود بپردازیم، بهتر است که خوب یک ارزیابی موشگافانه داشته باشیم و کمبود های خود را ببینیم. موانع را ببینیم. چالش ها را ببینیم و به دنبال دریافت راه حل ها واقع بینانه تلاش بکنیم. کوشش بکنیم.
یکی اعلان برنامه ها است که ما به حیث حکومت اعلان کنیم که چه برنامه ها در این راستا داریم. در ده موردی که پیشتر خانم سیما سمر یادآوری کردند هرکدامش در جای خود اهمیت خود را دارد. از مساله حقوق زنان و خشونت و تطبیق قانون منع خشونت تا مساله حقوق اطفال ، افراد دارای معلولیت و شکنجه.
ما از مسوولان ما می پرسیم در جلسه پیشتر کابینه من از وزیر صاحب داخله پرسیدم که هر کس در جای خود باید وظیفه را انجام دهد. پولیسی که در محل بود کی بود؟ این پولیس در کدام زمان به آمر بالاتر خود احوال داد؟ آمر بالاتر او که قوماندان امنیه بود در همین ساحه در کجا بود؟ بیشتر از یکنیم ساعت، یک زن یک انسان مانند بلاتشبیه مانند اصلا گفته نمی توانم چی رقم مورد شکنجه در روی سرک در روی جاده قرار می گیرد. کسی که احساس داشته باشد باید همین حادثه خواب را از چشمش ربوده باشد و پرداختن به این تنها یک مساله نیست که یک حادثه شده و یک جنایت شده در مورد یک نفر. ببینید که در چی وضعیت قرار داریم؟ ریشه یابی اش ، عواملش ،در موردش بحث شود، مسائل مخلتف عوامل اجتماعی کوتاه مدت دراز مدت، در عمق این مساله چه چیزها نهفته است؟فقر عقده های روانی ، همه اینها اما هیچ چیز همچو جنایتی را توجیه نمی کند. اقدامات ما چی است؟ سی و چند نفر بندی شده تا حالا و دیگه جنایتکاران باید دستگیر شوند. اما مسوولین از یک یک شان باید بازخواست شود. وقتی که مسوولیت امنیت یک شهر به یک شخص سپرده می شود، مسوولیت عمده اش، بیاید در برابر مردم افغانستان جواب بدهد که در لحظه اول چطور مسوولیت خود را انجام داده ، در قدم دوم و در قدم سوم. اگر در همچو موارد ما ریکارد نداشته باشیم من برای تان می گویم که هر کدام ما و شما توانایی این را داریم که بیانیه هایی به مراتب بهتر ترتیب کنیم در باره حقوق بشر. من برای بیانیه دادن به حقوق بشر نیامده ام. ما آمده ایم که در این کشور یک مشکل بسیار عمیق در این رابطه وجود دارد. اگرهمه دست به دست هم ندهیم و اگر همه به خاطر تحقق آرمان مردم افغانستان در این راستا خارج از شعار خارج از خود نمایی واقع بینانه و با واقعیت مساله نیاییم و راه حل و چاره را برای این مساله پیدا نکنیم این مسائل می ماند به جای خودش.
این مسائل می ماند درد سرِ درد ، رنج سر رنج و عقده بالای عقده. در تامین عدالت سیستم عدلی و قضایی ما داریم که ما مطمئن باشیم وقتی یک مجرم می رود به پنجه قانون سپرده می شود، اول سیستم تنفیذ قانونی ما داریم که مجرم دستگیر می شود. با مجرم واسطه نمی شود. اگر واسطه شد باز او واسطه تأثیر ندارد. از جرم چشم پوشی نمی شود. بعد او می رود به دستگاه عدالت سپرده می شود. آیا ما مطمئن هستیم؟ در همینجا چند نفر ما مربوط دولت افغانستان هستیم. آیا ما مطمئن هستیم که وقتی کسی رفت و وارد سیستم عدلی و قضایی ما شد از آن طرف عدالت تأمین می شود؟ جواب نه است. در تمام این عرصه ها ایجاب اصلاحات، ایجاب کار واقعی که مردم ما مطمئن شوند که ما به طرف بهبود می رویم. ما به طرف بهتر شدن می رویم. ما به طرف این می رویم که آینده بهتر داشته باشد اولاد های ما. فرزندان این کشور. ما به طرف این می رویم که جنایات مانند جنایتی که علیه فرخنده شهید صورت گرفت یا مساله گروگان یا مسائل خشونت یا مسائلی که روزمره صورت می گیرد و چشم باز ما همه می بیند اما حرکت نمی کنیم. اقدام نمی کنیم. مصروف چیز های دیگری هستیم. واقعیت های کشور را ، واقعیت های مردم خود را واقعیت های تلخ جامعه خود را نادیده می گیریم. اگر همچو چیز باشد آینده بهتر نداریم. راهی را که مردم افغانستان در چهارده سال گذشته آمدند یا در طول تاریخ خود تجربه کردند شامل درس های متفاوت است که من به گوشه هایش اشاره کردم.
اگر دفاع از حقوق زن تنها وظیفه زنان باشد، اگر دفاع از حقوق بشر تنها وظیفه کمیسیون حقوق بشر باشد یا نهاد های بشری یا جامعه بین المللی. اگر ما خود را قناعت بدهیم که وظیفه ما تنها مقرری و برکناری است ، آیا ما به جایی می رسیم؟ در اینجا است که کار جامعه مدنی ، کار نهاد های حقوق بشری، حقوق زن و دولت افغانستان و شهروندان ما و مردم ما ، رسانه ها. رسان ها نقش بسیار خوب داشتند در طول سالیان گذشته برای بلند کردن صدای مردم. بسیاری از جنایات پوشیده می ماند اگر رسانه های ما جرئت نمی کردند و ریسک را نمی پذیرفتند. بنابرین یک وظیفه بسیار بزرگ درپیشرو داریم. درس های خود را نادیده نگیریم. جایی که با موانع رو به رو شدیم علت هایش پیدا شود. راهی را که در پیشرو داریم ، راهی است که فقط با تعهد راستین و با تعهد صادقانه و با اینکه واقعا ما باور داشته باشیم که همین وظیفه ما است. مسوولیت انسانی ما است. باز اگر در جایگاه حکومتی قرار داریم یا عنوان دیگری داریم در ادای این مسوولیت خود صادقانه کوشش بکنیم.
من باز در آخر از طول کلام معذرت میخواهم و از اینکه چیز های زیادی را یاد داشت کرده بودم به خاطر همان قسمتی که گفتم که حقوق رسانه ها خوب مراعت شده و حقوق سخنران کمتر به این خاطر معذرت میخواهم اما چیزی که می خواستم در این راستا بگویم تجدید تعهد است در عمل از طرف حکومت وحدت ملی ان شاء الله در کنار نهاد هایی که صادقانه این کار را پیش بردند و پیش می رند قرار داریم و از حقوق همه مردم دفاع می کنیم و اگر یک قشری از جامعه افغانستان به ناحق مورد حمله و هتک حرمت قرار می گیرد، او هم جزء حقوق بشری اجتماعی و بشری همان جامعه است. در آن هم خود را مسوول می دانیم که دفاع کنیم. اگر این جامعه مدنی افغانستان باشد اگر این علمای افغانستان باشد اگر این زنان افغانستان باشد. اگر این مجاهدین باشد. هر کسیکه باشد. در حالی که فرهنگ معافیت را بر هیچکس روا نمی داریم. هیچ کس به خاطر عنوانش به خاطر کارنامه اش مستحق معافیت نمی شود هیچ کس در هیچ جای. این را تکرار می کنم. اما در عین زمان هتک حرمت را به کتله های بزرگ مردم افغانستان جفا به ارزش های این مردم می دانیم. در این راستا ان شاءالله شاهد خواهید بود که در سمت اجراییه و به حیث یک شهروند صادقانه در کنار مردم افغانستان خواهیم بود.
خدایا تو آن کن که پایان کار تو خوشنود باشی و ما رستگار